Home / Nieuws / ‘Als we niet meer samenkomen, is de ziel uit het dorp’

‘Als we niet meer samenkomen, is de ziel uit het dorp’

Haarle vergevorderd met plannen voor kerk en Cultura: 24-uurszorg en plek voor afscheid, geloof en bezinning

Door Jos Westenenk en Wouter Groote Schaarsberg
Foto: Leo Kemper

Verdwijnt God uit Salland?

Parochie H. Kruis kondigde in juli van dit jaar aan dat de kerken in Broekland, Haarle, Heeten, Luttenberg, Mariënheem, Nieuw Heeten, Holten en de Pauluskerk in Raalte in de komende vijf jaar hun deuren sluiten, oftewel aan de eredienst onttrokken worden. De basiliek van de H. Kruisverheffing wordt de centrale parochiekerk. Maar hoe beleven de dorpen dat; wat gebeurt er met het kerkgebouw; wie bepaalt dat; wie heeft nu de kerk eigenlijk betaald en welke rol heeft het Bisdom? Het Weekblad voor Salland gaat in een serie er dieper op in. In de eerste aflevering van ‘Verdwijnt God uit Salland?’ (vrij naar het boek ‘Hoe God verdween uit Jorwerd’ van Geert Mak) stond Broekland centraal; de tweede handelt over Haarle.

HAARLE – Het katholieke geloof moet een plaats houden in Haarle; daar zetten Trees Schoot Uiterkamp-Kortstee, coördinator pastoraat en Huub Rotink, coördinator gebouwen, van de Haarlese geloofsgemeenschap zich voor in. En dat gaat lukken, daar zijn ze van overtuigd. Er zal ruimte blijven voor bezinning, overweging, afscheid en meer. “We doen het vooral voor de ouderen die jarenlang het geld hebben opgebracht voor de kerk”, vertelt Trees. “Zij die deze huidige vorm van geloven dé vorm vinden. Maar vergis je niet: ook al komen ze er niet meer; van de jongeren mag de kerk niet weg. Het gebouw is een verbindende factor, een baken. Als we niet meer samenkomen en samen vieren en rouwen, dan is de ziel uit het dorp.”

We spreken Trees, Huub en Ron Vloedgraven (namens Plaatselijk Belang Haarle) via Skype. De kerk in Haarle, de H. Sebastianus, zal, zo is het voornemen, in januari 2023 aan de eredienst onttrokken worden. De plannen voor de nieuwe invulling van het kerkgebouw en de aangrenzende grond waarop eerder dorpshuis Cultura stond, zijn al in een redelijk vergevorderd stadium. Op de plek van Cultura moet een voorziening komen voor 24 plekken voor 24 uurszorg. Denk dan aan vergevorderde zorg zoals in de Hartkamp in Raalte. Het is de bedoeling dat zorgorganisatie Zorgaccent dit in combinatie met woningcorporatie Reggewoon (die het eerste kooprecht heeft) gaat realiseren. Dit op basis van uitkomsten van een haalbaarheidsonderzoek waarbij ook een businesscase werd gemaakt.

Op deze manier kunnen ouderen in Haarle blijven wonen. Het kerkgebouw moet behouden blijven, wel met een andere invulling en indeling. Het is de bedoeling dat er ruimtes komen voor devotie, meditatie en het opbaren van overledenen. De nieuw in te richten kerkzaal (met altaar) krijgt een kleinere opzet, waarin kerkbanken plaats maken voor circa honderd stoelen en tafels.

“We hebben al een tijdje gedraaid met een kleine proefopstelling in de kerk en het blijkt dat de ouderen het fijn vinden om die te gebruiken”, vertellen Trees en Huub. “We willen plek houden voor maandelijkse ontmoetingsvieringen in samenwerking met Welzijn Ouderen, de Zonnebloem, de Caritas en het pastoraat, andere vieringen, afscheid en condoleances, maar ook om samen een kopje koffie te drinken. We gaan samen met het dorp, jong en oud, kijken wat er verder behouden moet blijven of nieuw moet komen. Daarnaast hebben we plannen voor een soort museumruimte waar we de hele katholieke geschiedenis van Haarle in beeld kunnen brengen. De sport, de KPJ, de KWJ, de school, Cultura; het komt hier immers allemaal voort uit de katholieke traditie. En we willen ook een plek blijven bieden aan al die andere activiteiten die we hier hebben: het kindje wiegen, Palmpasen, de carnavalsviering, noem het maar op, én nieuwe activiteiten, bijvoorbeeld taizé-vieringen. We gaan die ruimtebehoeftes allemaal bij elkaar optellen en dan bekijken wat er aan ruimtes met elkaar gedeeld kan worden.”

Eyecatcher

Op dit moment werkt een architect de plannen voor de 24 uurszorg en de herbestemming van de kerk uit. Mocht er in de kerk ruimte over blijven, en daar lijkt het wel op, dan kan die eventueel gebruikt worden voor ondersteunende ruimtes voor Zorgaccent en woonappartementen. “De Insteek is om het kerkgebouw aan de buitenkant zoveel mogelijk in de huidige vorm te behouden”, vertelt Huub. “Of dat lukt, is niet zeker, maar anders willen we graag een vergelijkbare eyecatcher met behoud van een paar kenmerkende elementen, dat hebben we als wens neergelegd. Het moet een baken blijven voor de gemeenschap.” De pastoriewoning aan de Molenweg zal mogelijk wel verdwijnen. Een strakke planning voor de uitwerking van de plannen is er nog niet. Daarvoor is het nog te vroeg, vertelt Ron. “Maar ik verwacht dat het eerder een jaar of drie zal duren dan een jaar of vijf.” Wie in de nieuwe constructie de eigenaar van de kerk wordt, is ook nog niet duidelijk, maar, zo zegt Ron: “Dat kan Haarle zelf zijn. Daarvoor kan dan misschien een aparte stichting worden opgericht.”

Trees, Huub en Ron bevestigen het gerucht dat een plaatselijke ondernemer ook creatieve plannen heeft voor de kerk. “Maar dat is op dit moment echter niet aan de orde.” Voor de financiering van de plannen zijn de initiatiefnemers in goed overleg met het bestuur van parochie H. Kruis in Raalte. Sinds de fusie in 2010 maakt de H. Sebastianus daar onderdeel van uit. Huub: “In het verleden hebben we dankzij de actie Kerkbalans en andere giften en schenkingen ons financieel goed kunnen bedruipen. Bij de fusie zijn een aantal Haarlese bedragen gelabeld.” De actie Kerkbalans brengt nog steeds leuke bedragen op. Huub schat dat het dit jaar ging om rond de 37.000 euro. Omgerekend naar 1.800 tot 1.900 parochianen is dat toch gemiddeld 20 euro per persoon. “Je ziet dat mensen best wat voor de kerk over hebben, ook al komen ze er zelf niet meer.”

Terug in de tijd

Hennie Bouwhuis, voorzitter van Stichting Marke Haarle, is op verzoek in de geschiedenis van de kerk in Haarle gedoken. Haarle werd al in 1244 genoemd in een akte. Vanaf circa 1275 gingen de bewoners van het gebied naar de kerk in Hellendoorn. De meeste inwoners van dat laatste dorp stapten tijdens de reformatie over naar de nieuwe leer, terwijl de inwoners van Haarle trouw bleven aan Rome. Heilige missen moesten noodgedwongen plaatsvinden in boerderijen en schuren. In 1697 richtte Vicaris Apostolicus Petrus Codde de parochie Haarle op.

Hendricus de Beer was de eerste pastoor. De eerste dorpskerk was in 1793 een feit. In 1916 werd een nieuw kerkgebouw in gebruik genomen. Bij inspecties in 1959 bleek echter dat het gebouw heel veel gebreken en mankementen vertoonde. Na langdurig overleg met het Bisdom nam het kerkbestuur het besluit om er een nieuwe kerk neer te zetten. De kosten voor het kerkgebouw, het kerkzaaltje en de inventaris bedroegen al met al ongeveer 430.000 gulden. De pastoor en kapelaan bezochten alle 242 huishoudens. Daarvan zeiden er 230 een bijdrage toe. Het kerkbestuur bracht zelf 30.000 gulden uit de reserves in en leende 132.000 gulden van een fonds van het Bisdom; 90.000 gulden kwam van leningen van particulieren en het Bisdom gaf een voorschot van 106.000 gulden. De dorpelingen droegen zelf van 1961 tot en met 1965 nog eens zo’n 75.000 gulden bij tijdens collectes.

In 1964 kon het nieuwe gebouw in gebruik worden genomen. Over de capaciteit van de kerk was overigens diep nagedacht, vertelt Hennie. “In 1959 was het aantal gelovigen ongeveer 1700. Het bisdom dacht aan zevenhonderd zitplaatsen genoeg te hebben. Dan zou het, als het dorp naar drieduizend inwoners zou groeien, ook nog mogelijk zijn om op zondag vier heilige missen te houden. Het zou dan zelfs nog kunnen om twee missen bij te wonen.”

Ontkerkelijking

Maar zoveel groeide Haarle niet. Het dorp telt nu circa 2110 inwoners. Officieel zijn er nog 1.800 tot 1.900 parochianen. In de jaren tachtig begon bovendien de ontkerkelijking in te treden. “Ik heb de verhalen gehoord dat jongeren in plaats van naar de kerk stiekem naar de kroeg gingen, maar dat ze dan thuis vervolgens wel vragen kregen over de preek”, vertelt Trees. “Anderen liepen direct na de communie al de kerk uit. Door naar het café. Dan had je het belangrijkste gehad. De tijden zijn veranderd. Vroeger kon je kinderen sturen. Maar geloven moet in vrijheid, anders houdt het geen stand.”

In 2010 fuseerde de parochie met Parochie Heilig Kruis. “We vallen dan wel onder de gemeente Hellendoorn, maar de meeste kinderen in het voortgezet onderwijs gaan in Raalte naar school”, vertelt Trees. “Die oriëntatie op Raalte heeft ook te maken met het gegeven dat Raalte nog steeds overwegend katholiek is en de gemeente Hellendoorn overwegend protestants.” Huub voegt toe: “Ik werk sinds 1986 in Haarle en zo ben ik hier terecht gekomen. De geluiden om over te stappen naar de gemeente Raalte zijn er al die tijd geweest. Dit jaar was daar zelfs nog een carnavalswagen aan gewijd. Telkens komt het weer voorbij, niet al te serieus.” Trees: “Ik wil daar wel aan toevoegen dat de gemeente Hellendoorn goed met ons meedenkt over de toekomst van de kerk.”

Al In 2016 bracht een plaatselijke werkgroep (met vertegenwoordigers van de kerk en PB) een onderzoekrapport uit over de toekomst van de kerk. De conclusies: het merendeel van Haarle wilde het kerkgebouw behouden. Het dorp wilde er verder mee, maar het Bisdom besloot anders. Dat vond de plannen te duur en wilde Haarle ook meenemen in de ontwikkelingen in de regio. “We waren heel erg teleurgesteld”, vertelt Huub. “Maar het voordeel is wel dat we dus al heel veel nagedacht hadden over de toekomst van de kerk.” PB en de locatieraad gingen daarna verder met de plannen voor de 24-uurszorg met een optie voor de locatie van Cultura. Ook de nieuwe invulling van de kerk bleef onderwerp van gesprek.

Eeuwig zonde

Op dit moment trekken de ‘normale’ vieringen nog zo’n dertig bezoekers; voor corona ging het om veertig tot vijftig gelovigen. Maar de behoefte is ook wat veranderd, merkt Huub. “Omdat de kerk geopend is, is het ook een bezinnings/stilteruimte, om even tot je zelf te komen, een kaarsje aan te steken. Zeker in deze coronatijd merken wij dat daar veel behoefte aan is.”

Trees vreest dat straks niet veel Haarlenaren naar de H. Kruisverheffing in Raalte gaan om daar te kerken. “Neem bijvoorbeeld het vormsel. Daarvoor moeten kinderen zes tot zeven keer ter voorbereiding bijeen komen. Als zij daarvoor naar Raalte moeten, denk ik dat er veel ouders gaan afhaken. We schatten zelf in dat er dan een kwart overblijft.” Ze vervolgt: “De tijden veranderen. De mensen blijven wel religieus, maar het geloof krijgt andere vormen. De geest staat niet stil. Het geloof zal een plek houden in Haarle, ook in de kerk, maar het moet ook weer naar de mensen toe. Het zit niet in de kerk alleen.” Huub: “Ik kom zelf niet regelmatig in de kerk, maar het gaat wat mij betreft ook om betrokkenheid. Als we die betrokkenheid kunnen behouden in Haarle is dat heel mooi. We proberen voor het dorp aan zoveel mogelijk doelstellingen te voldoen.” Ron: “We moeten met elkaar niet vergeten hoe belangrijk de kerk hier is geweest voor de gemeenschap. Als dat wegvalt, is dat eeuwig zonde. Dat koop je nooit terug!”

Trees vertelt dat de kerk vroeger voor veel jongeren ook vooral een ontmoetingsplek was. “Zondagmiddag was er het lof. Dan gaven verliefde jongens en meiden briefjes door, dat hebben mijn schoonouders mij verteld. Dat lof was er ook om elkaar te zien en te spreken. Dat gebeurde natuurlijk ook in het café, maar de kerk had daarin ook een grote functie. In die tijd waren er niet zoveel mogelijkheden daarvoor.”

 

Lees ook

Natuurmomenten: Een onverwachte afslag

Sjaak Bruggeman deelt met enige regelmaat zijn natuurmomenten met ons. En altijd is er wel …

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.