Home / archiefcentraal / opinie samenwerken gemeenten niet democratisch

opinie samenwerken gemeenten niet democratisch

Steeds meer gemeenten gaan regionale samenwerkingsverbanden aan, zowel bestuurlijk als ambtelijk. Schaalvergroting lijkt onontkoombaar, gezien de vele taken die de lokale overheid sinds kort op zijn bord krijgt. Het gevaar dat de lokale democratie er onder gaat lijden, is echter levensgroot aanwezig.

Met ingang van dit jaar zijn er op het terrein van werk, welzijn en zorg diverse verantwoordelijkheden van het Rijk naar de gemeenten verschoven. Deels om financiële redenen, maar er lag toch ook een idealistische visie aan ten grondslag: zaken als thuiszorg of jeugdbeleid kun je maar het best zo dicht mogelijk bij de burgers zelf regelen, ver weg van Den Haag. Ook voorgaande jaren was er al het nodige naar de gemeente overgeheveld. De paradox is snel geschetst. Enerzijds kan het kleinschalige lokale bestuur het beste bepalen wat goed is voor de eigen bevolking. Anderzijds gaat het om grote, complexe vraagstukken, die het nodige van bestuur en ambtelijk apparaat vragen.

Gemeenten kiezen er dan ook in toenemende mate voor hun ambtelijke organisaties samen te voegen. In Olst-Wijhe en Raalte gaat men daarin nog niet zo heel ver, en wordt ambtelijk met elkaar en Deventer samengewerkt. Ommen en Hardenberg hebben echter hun ambtelijke organisaties al gefuseerd.

Voor administratieve en uitvoerende ambtelijke diensten zal die samenwerking goed mogelijk zijn. Het maakt mij niet uit of ik mijn paspoort krijg van iemand uit Deventer, Luttenberg of Nieuwleusen. Lastiger wordt het voor beleidsondersteuning. Stel je voor dat je beleidsambtenaar op een afdeling jeugdbeleid bent, en je wordt gevraagd de colleges te ondersteunen bij een aanbesteding. Juist om de couleur locale te waarborgen, stelt het gemeentebestuur van Raalte of Ommen andere eisen dan dat van Olst-Wijhe, Deventer of Hardenberg.

Als beleidsambtenaar heb je dan meer broodheren te dienen. Al gauw zal jouw ambtelijke afdeling daarom om bestuurlijke afstemming en samenwerking vragen. Het zal dan op zijn zachtst gezegd erg lastig worden de eigen plaatselijke invulling overeind te houden. Hoogleraar staatsrecht/decentraal bestuur aan de Rijksuniversiteit in Groningen Hans Engels is nog stelliger. Hij noemt de hausse aan ambtelijke fusies ‘de dood in de pot voor daadwerkelijk democratisch en autonoom lokaal bestuur’.

In de praktijk zie je overal die bestuurlijke samenwerking ontstaan. Een aantal wethouders maakt dan afspraken, meestal onder leiding van de wethouder van de grootste gemeente. In Twente bijvoorbeeld worden aanbestedingen veelal uitgezet door een conglomeraat van Twentse gemeenten. De ruimte voor de lokale gemeenteraden daarop nog enige invloed uit te oefenen is marginaal geworden. De goede bedoelingen van de decentralisatie schieten zo hun doel voorbij.

De oplossing is niet gemakkelijk te geven. De samenwerking tussen ambtelijke organisaties lijkt altijd nog te verkiezen boven het steeds maar weer inhuren van externe bureaus. Ambtelijke organisaties moeten echter wel leren dealen met het dienen van meerdere broodheren. Wethouders die bestuurlijke samenwerking aangaan moeten vooraf heldere kaders van hun gemeenteraad meekrijgen waarbinnen ze mogen opereren.

Cruciaal zijn de bestuurlijke kwaliteiten van de wethouders en gemeenteraadsleden. Enerzijds moeten ze zich blijven opstellen als vertegenwoordigers van hun lokale gemeenschap, anderzijds moeten ze opereren in het steeds complexere speelveld van de lokale politiek. Dat vraagt andere competenties dan tien jaar geleden.

Johan Kiekebosch

logo ‘Pas op, Opiniemakers’ is een wekelijkse opinierubriek, gemaakt door een (nog steeds groeiende) groep mensen uit de samenleving. Onderwerpen zoeken de opiniemakers zelf, maar wie een onderwerp belicht wil hebben moet dat vooral laten weten. En wie zelf mee wil doen aan ‘de opiniemakers’ is bij deze van harte uitgenodigd. Je mag teksten aanleveren. Maar je mag natuurlijk ook gewoon onder de opiniestukken reageren. Graag onder je eigen naam. De opiniemakers schrijven ook onder hun eigen naam.

Lees ook

Ingezonden brief: ‘De twee adviesraden in het Sociaal Domein moeten blijven’

Herman Kamphuis, ombudsman PvdA Raalte, is opnieuw in de pen geklommen. Ditmaal breekt hij een …

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.